Прејди на содржината

ξε-

Од Викиречник

Грчки

[уреди]
Грција

Етимологија

[уреди]

Од византиското ἐξε-, изведено од старогрчкото ἐκ- / ἐξ- („надвор, излез, одделување“). Преку метанализa со временскиот префикс -ε- се формирало современото ξε-. Двојник на εκ-.

Изговор

[уреди]
  • МФА-гр: /kse/
  • Поделба по слогови: ξε-

Префикс

[уреди]

ξε-, ξέ- or ξ- • (префикс)

  1. изразува спротивно значење, поништување или отстранување на состојба.
    ξε- + κλειδώνω („заклучувам“) → ξεκλειδώνω („отклучувам“)
    ξε- + μεθάω („се опивам“) → ξεμεθάω („отрезнувам“)
    ξε- + καρφώνω („заковувам“) → ξεκαρφώνω („отковувам“)
    ξε- + ιδρώνω („се потам“) → ξεϊδρώνω („престанувам да се потам“)
    ξε- + παπάς („поп“) → ξέπαπας („расчинет поп“)
  2. целосно (за засилување)
    ξε- + κουφαίνω („oглувувам“) → ξεκουφαίνω („целосно oглувувам“)
  3. одземање малку по малку
    ξε- + μακραίνω („се оддалечувам“) → ξεμακραίνω („се оддалечувам малку по малку“)
  4. изразува неодобрување, рамнодушност; се додава пред кој било повторен збор во одредени сложени зборови или фрази
    ξε- + μα („но“) → ‎ξεμά ( „не но“)
    ξ- + είπα ( „реков“) → ‎ξείπα („и повторно реков“)
    Τι ωραία ξεωραία μου λες; Την είδα και είναι άσχημη.
    За каква убава па убава ми зборуваш? Јас ја видов и таа е грда.
    Όποιος παπάς ξεπαπάς κι αν έρθει στο χωριό, εγώ δεν πάω στην εκκλησία.
    Кој било поп или не поп да дојде во селото, јас не одам во црква.

Алтернативни форми

[уреди]
  • ξ- пред α

Синоними

[уреди]
  • μ- (преф.) — кај изрази како „ξανά μανά“ (одново и одново, повторно и повторно)

Изведени термини со και

[уреди]
  • μα και ξεμά — израз на индиферентност или недостаток на сигурност; „па што?“
  • μπα και ξεμπά — израз на отфрлање или рамнодушност; „е па што?“ или „што е толку важно?“

Изведени термини

[уреди]
Преземено од „https://mk.wiktionary.org/w/index.php?title=ξε-&oldid=54200“